Over Public SPACE

Public SPACE: Onafhankelijke en toekomstgerichte denkkracht voor cruciale maatschappelijke transformaties

Public SPACE is de eerste private, onafhankelijke denktank in Nederland, opgericht in 2002 door dr. Steven de Waal, geïnspireerd door het fenomeen van private denktanks, dat meer gebruikelijk is in de Angelsaksische wereld en waarmee hij op allerlei plaatsen in de wereld mocht samenwerken. Het doel van denktank Public SPACE is, vanuit een expliciete maatschappelijke missie en gebaseerd op onafhankelijke financiering, het publieke debat te stimuleren en te beïnvloeden door middel van onderzoek, advies, publicaties, lezingen en coaching van maatschappelijke pioniers.

De missie van Public SPACE is de bevordering van actief burgerschap en maatschappelijk ondernemerschap, met een scherpe blik op waar traditionele instituties tekortschieten. Public SPACE onderscheidt zich door strategische intelligentie te combineren met maatschappelijke praktijkervaring en biedt daarmee radicaal onafhankelijke denkkracht voor urgente vraagstukken. Public SPACE opereert als een denknetwerk met systematische en bewust gezochte betrokkenheid van diverse belanghebbenden, experts, ervaringsdeskundigen en maatschappelijk leiders. Deze werkwijze sluit aan bij moderne communicatietechnieken en benadrukt ook onafhankelijk denken vanuit een praktijkperspectief.

De Denktank plaatst vraagtekens bij de zelfgenoegzaamheid van de traditionele Nederlandse debatcultuur, waarin gevestigde belangen vaak de toon zetten. Public SPACE staat juist voor ‘bold thinking’: het publiekelijk uitdagen van vastgeroeste structuren en het promoten van innovatieve oplossingen voor complexe maatschappelijke problemen. De organisatie staat dan ook bekend om haar benadering van ‘thinking in public’ – het delen en ontwikkelen van ideeën in de openbaarheid – en ‘thinking in action’ – het vertalen van visies naar concrete bewegingen en initiatieven. Dit alles moet leiden tot inspiratie voor belangrijke partijen bij de noodzakelijke en beoogde transformatie. In onze ogen vergroten beide methodes, het testen op publieke percepties en op praktische werkelijkheid, ook de kwaliteit van ons denken.

Privaat, onafhankelijk en missiegedreven

De kern van het model van een denktank als Public SPACE:

1. De Denktank is privaat en onafhankelijk, dus niet betaald door slechts 1 partij, zoals bijvoorbeeld de overheid, en zeker niet hiërarchisch of om direct commerciële redenen ondergeschikt aan 1 partij. In de Angelsaksische wereld worden denktanks vaak filantropisch gefinancierd, o.a. uit legaten. Dat is hier indirect ook het geval: als oprichter en voorzitter legt Steven de Waal om filantropische en ‘legacy’ redenen de financiële buffer onder Public SPACE en is er dan ook absoluut geen noodzaak actief te zoeken naar subsidies of betaalde opdrachten.
2. De Denktank is missiegedreven, dus is niet gericht op alleen (de schijn van) technisch rationele planning of academisch onderzoek of opgesloten in een bepaalde bureaucratische sector of koker. Ook het academisch proefschrift ‘The Value(s) of Civil leaders’ van Steven de Waal (Boom 2014), dat mede is ondersteund vanuit Public SPACE, past geheel in de missie van Public SPACE.
3. De samenstelling van het Denknetwerk is ook missiegedreven, dus niet alleen officiële experts of hoogleraren of personen met een formeel belangrijke functie, zoals bestuurders en politici. We selecteren vooral op breed denken en gedrevenheid en creativiteit in het genereren van nieuwe inzichten met de mentale onafhankelijkheid om dat ook te durven uitdragen. Ervaringskennis van noodzakelijke transformaties, zoals actieve maatschappelijk ondernemers en ‘civil leaders’ wordt daar ook altijd bij gezocht.

Intellectueel fundament van Public SPACE

Public SPACE benadert haar missie vanuit een bijzondere visie op het publieke debat en domein, samengevat in deze driehoek. Die hebben we in de jaren negentig ontworpen en gelanceerd in veel toenmalige privatiseringsdebatten (en later gepubliceerd in De Waal ‘Nieuwe strategieën voor het publieke domein. Maatschappelijk ondernemen in de praktijk‘ (Samsom 2000, zie met name pagina 43, 61 en 113).

Het hierboven genoemde ’thinking in public’ en ’thinking in action’ is toegepast bij vrijwel alle gepubliceerde boeken. Telkens is vanaf de eerste conceptnotitie van gedachten gewisseld met betrokkenen uit het netwerk rond de Denktank en met maatschappelijk leiders die actief zijn binnen het onderhavige thema. Daarnaast is het proces van uitwerken van de ideeën naar de uiteindelijke tekst op allerlei manieren gedeeld zodat zoveel mogelijk mensen konden reageren.

Vanuit de missie van de Denktank is het essentieel om maatschappelijk leiders voor het voetlicht te brengen omdat het navolgen van inspirerende voorbeelden de motor is voor elke transformatie.

The Value(s) of Civil Leaders (Boom | 2014)
Dit baanbrekende proefschrift – het eerste academische werk in Europa over ‘civil leadership’ – ontrafelt de waardeoriëntatie van leiders buiten de overheid, midden in de samenleving. De Waal analyseert hoe burgers in de 3 private governance contexten (for-profit, not-for-profit, informal citizenship) leiderschap nemen waar instituties falen. Hij plaatst deze ‘civil leaders’ in de context van democratische vernieuwing en laat zien waarom zij essentieel zijn voor maatschappelijke vooruitgang. Een standaardwerk voor wie leiderschap niet als machtsmiddel of alleen gebaseerd op formele status, maar als moreel kompas ziet.

Civil Leadership as the Future of Leadership (Amazon | 2018)
In dit Engelstalige boek actualiseert en internationaliseert De Waal zijn denklijn. Tegen de achtergrond van opkomend populisme, afbrokkelend vertrouwen in instituties en digitale disruptie (in zijn positieve consequenties door hem omschreven als ‘disruptive power of citizens’), pleit hij voor civil leadership als het antwoord: leiderschap dat vanuit publieke waarden opereert, en in staat is om burgers te mobiliseren. Een gewaagd en visionair manifest dat internationaal weerklank heeft gevonden – onder andere in lezingen op uitnodiging over de hele (Westerse) wereld, van New York, Wellington, Ottawa tot Helsinki en Zurich.

Het zal MIJN zorg zijn (Public SPACE | 2023)
Dit actuele boek is een regelrechte aanklacht tegen het vastgelopen zorgstelsel en tegelijk een krachtige oproep aan burgers en professionals om de zorg – en vooral zorginnovaties – in eigen hand te nemen. Niet wachten op top-down hervormingen of centrale papieren plannen en voornemens, maar ruimte geven aan zorginitiatieven van onderop. De Waal toont met scherpe observaties en praktijkvoorbeelden hoe we een ‘maatschappelijke lente’ in de zorg kunnen realiseren. Dit boek raakt de kern van waar Public SPACE voor staat: actiegerichte strategieën, gedragen door burgerkracht.

Andere publicaties & inspiratie

• Actuele blogs en essays op www.publicspace.nl behandelen thema’s als leiderschap in een tijd van wantrouwen, institutionele blindheid en democratische vernieuwing.
• Internationale reflecties en bijdragen via www.publicspace.eu koppelen Nederlandse inzichten aan ervaringen uit onder meer de VS, Canada en Finland.

Strategische denkkracht voor een tijd van systeemcrisis en burgerlijk initiatief

Hieronder een kernachtige omschrijving van de belangrijkste bijdragen van Public SPACE aan het actuele maatschappelijk en leiderschapsdebat sinds 2020. Deze periode werd gekenmerkt door grote systeemschokken zoals corona, toenemend wantrouwen jegens instituties en de roep om democratische vernieuwing – thema’s waarop Public SPACE steeds een vooruitstrevende en onafhankelijke stem was:

1. Leiderschap in tijden van pandemie en digitale disruptie

Tijdens en na de coronapandemie leverde Public SPACE scherpe analyses over het falen van het teruggrijpen op het klassieke top-down leiderschap en de noodzaak van civil leadership: leiderschap dat ontstaat vanuit de samenleving zelf, niet vanuit systemen of politiek.

• De Waal wees in lezingen en blogs op de paradoxale afwezigheid van echte publieke leiders in tijden van crisis – terwijl juist zorgprofessionals, buurtinitiatieven en maatschappelijke ondernemers verantwoordelijkheid namen.
• In internationale webinars (o.a. met Amerikaanse denktanks en Finse instellingen) positioneerde Public SPACE het Nederlandse debat over vertrouwen, leiderschap en publieke waarde in een wereldwijde context van democratische stress.

2. Digitale publieke ruimte en het einde van het institutionele monopolie

In een serie blogs en essays vanaf 2020 kaartte Public SPACE de structurele verschuiving van publieke invloed naar digitale platforms aan. Burgers hebben via social media en online mobilisatie een nieuwe toegang tot macht en oefenen die ook zelf uit, in publieke opinie, in invloed op (her-)verkiezing van politici, in organisatiemacht van onderop en in verzameling van eigen data en kennis buiten autoriteiten om. Dat vraagt om een herdefinitie van publieke verantwoording en leiderschap.

• Public SPACE agendeerde het thema van digitale burgerkracht ver vóórdat het breed werd opgepakt in beleidskringen.
• Tegelijk werd gewaarschuwd voor de gevaren van desinformatie, ‘fake authority’ en populistische invloed op deze nieuwe kanalen: een pleidooi voor versterking van moreel, strategisch en vooral zichtbaar leiderschap in de digitale publieke ruimte.

3. Denktank Jeugdsprong (2023): systeemkritiek vanuit de praktijk

Een van de meest concrete bijdragen in deze periode is de Denktank Jeugdsprong, een private, onafhankelijke Denktank – onder voorzitterschap van Steven de Waal van Public SPACE – waarin we hebben ingezet op het mobiliseren van ervaringsdeskundigen, ouders en jongeren rond de vastgelopen jeugdzorg. Zie voor de volledige opbrengst: Jeugdsprong – De oogst.

In plaats van terug te vallen op bestuurlijke of academische usual suspects, koos Jeugdsprong voor een samenstelling van ervaringsdeskundigen, ouders en maatschappelijk ondernemers. Deze aanpak doorbrak de cultuur van polderpaternalisme (term uit De Waal 2015: Burgerkracht met Burgermacht) en bood nieuwe perspectieven op urgente maatschappelijke kwesties. Er werd niet geleund op beleidsspeak, goed klinkende retoriek of schijn-rationeel ontwerp, maar er werd gekeken hoe veranderingsprocessen werkelijk in praktijk verlopen, wat praktisch nu de meest schrijnende problemen zijn en welke de eerste stappen in de goede richting zijn. Stelseldiscussies en daaropvolgende langjarige moeizame implementatie ervan, zijn nu eenmaal weinig hoopgevend naar jeugdzorg professionals die op korte termijn hun werk beter willen doen en dus vaak ook niet in het belang van huidige cliënten van de jeugdzorg.

4. Internationale netwerkinvloed

Public SPACE opereerde de afgelopen jaren ook actief in internationale denktanknetwerken in o.a. de VS, Canada, Finland en Nieuw-Zeeland. Thema’s als democratische vernieuwing, maatschappelijke veerkracht en leiderschap buiten de staat werden internationaal gedeeld en verrijkt.

Waarom is het werk en de publieke bijdrage van Public SPACE zo hard nodig?

In een landschap van beleidstaal en institutioneel conformisme stelt Public SPACE de fundamentele vraag: Wat is werkelijk nodig voor maatschappelijke vooruitgang? Niet morgen in een commissie en niet door zoveel mogelijk zittende belanghebbenden ‘mee te nemen’, maar vandaag in de praktijk en open gericht op een toekomst die iedereen kan zien aankomen.

Enige historische achtergrond

Steven de Waal richtte Public SPACE Foundation in 2001 als onafhankelijke onderzoeks- en debatafdeling met de denktank als belangrijkste partij waarmee werd nagedacht, extern gecommuniceerd en belangrijke thema’s werden geagendeerd. De onderzoeks- en adviesafdeling was een zelfstandig onderdeel van Boer & Croon Strategy and Management Group, destijds een toonaangevende firma in strategische consultancy en top interim-management. Na zijn vertrek bij Boer & Croon begin 2004 als bestuursvoorzitter en vennoot, mocht hij de naam, logo, website en intellectueel eigendom van Public SPACE als gift meenemen. Public SPACE is toen door hem verzelfstandigd tot stichting (Public SPACE Foundation) met De Waal als enige bestuurder. De toenmalige leden van de denktank gingen hierin geheel met hem mee, als teken van hun steun voor missie en gedachtegoed.

Sindsdien heeft Public SPACE gefloreerd als eerste private denktank van Nederland, ook met veel internationale bijdragen.

‘Bold thinking’ bij Public SPACE

Deze website (in een Nederlandse, www.publicspace.nl, en een Engelse, www.publicspace.eu, variant) dient als open en transparant archief van eerdere publicaties, boeken en bevindingen van Public SPACE. Maak nader kennis met het belangrijkste van een denktank/denknetwerk: de uitingen van onafhankelijk denken en communiceren over de belangrijkste vraagstukken van de moderne tijd, waar anderen vaak voor terugschrikken!