Het stroomnet zit vol. En nu? – Interview

Sinds 1 juli 2026 zit het stroomnet in het grootste deel van de provincie Utrecht op slot. Aanvragen voor een nieuwe of zwaardere aansluiting belanden op een wachtlijst. Ook een bestaande aansluiting verzwaren voor een warmtepomp of laadpaal kan niet meer. Grootverbruikers stonden al langer in de rij, maar Utrecht is de eerste regio waar ook huishoudens en het mkb worden geraakt. Wanneer er weer ruimte komt, weet niemand precies: netbeheerders kijken elk halfjaar opnieuw, met 1 oktober als eerstvolgende peildatum.

Op 17 september ging Steven de Waal, voorzitter van denktank Public SPACE Foundation op New Business Radio onder leiding van Ron Lemmens in gesprek met Anton Kiewiet, kartrekker van Zonnepark Meijewetering, over het eerste zonnepark van de stad Utrecht en over burgerkracht en de rol van de samenleving in de energietransitie.

Anton Kiewiet

Anton Kieiwiet is de pionier en maatschappelijk ondernemer die aan de basis staat van het Zonnepark Meijewetering in de fraaie stadswijk Leidsche Rijn van Utrecht. Hoofdonderwerp van het gesprek was enerzijds zijn maatschappelijk leiderschap, hoe dat uitpakt, waarom hij dat doet en vooral wat anderen daarvan kunnen leren, omdat het aan de basis van ieder burgerinitatief ligt en het succes ervan bepaalt. Het andere was natuurlijk hoe dit soort burgerinitiatieven toenemend van belang zijn, vanwege het falen van de bestaande energie infrastructuur met het grote probleem van de netcongestie.

Netcongestie het grootst en het acuutst in Utrecht

De urgentie van nieuwe energie oplossingen is het grootst in de provincie Utrecht. Daar is immers, als eerste in Nederland, al een stop op energie levering en wachtlijsten daarvoor (de zogenaamde netcongestie) aangekondigd door de traditionele energie leveranciers in dat gebied. Er zijn enige uitzonderingen, zoals 35.000 woningen die nu al in aanbouw zijn, maar het gros van de huishoudens en de bedrijven die zich hier willen vestigen of alleen maar meer energie willen, komen op forse wachtlijsten. Er is ook nog geen enkel zicht op wanneer dit wordt opgelost.

Drie mogelijke routes uit de netcongestie

Wij zien 3 mogelijke routes waarlangs dit probleem van de bestaande energie infrastructuur kan worden opgelost, die ook alledrie af en toe in het grote debat langskomen.

Route 1: De bestaande centrale grote infrastructuur ombouwen naar een systeem met nog steeds een dergelijk ‘hoofdspoor’, maar met wel op veel plaatsen kleine ‘lussen’ of ‘hubs’ waarlangs lokale productie van energie ook lokaal gedistribueerd kan worden. Dit is een flexibele oplossing, waar ook lokale en civiele omstandigheden en initiatieven op maat in opgenomen kunnen worden.

Route 2: Buurten, wijken en dorpen leggen hun eigen kleinschalige energie infrastructuur aan, zowel productie als distributie, onder de eigen straten om zo geheel zelfvoorzienend te worden, buiten de logge en niet erg klantvriendelijke centrale infrastructuur om. Dit kan nu al heel kleinschalig, mits er een grote partij is die het financiële risico kan en wil lopen, zoals ook bij Zonnepark Meijewetering speelt met het Waterschap. Dat is daar de grootste financier en wordt ook de grootste afnemer, naast ca. 200 woningen in de buurt, van deze duurzame energie.

Route 3: De overheid legt voor sommige buurten en dorpen een verplichte collectiviteit op, van energieproductie en -distributie, waar dus iedere bewoner aan mee moet doen en meebetalen. Die verplichting dient om ‘free riders’ of rijke inwoners die alles al zelf hebben aangelegd te verplichten mee te doen. De oude salderingsregeling zal overigens uit solidariteit en politiek pragmatisme daarvoor wel terug moeten komen.

Ons uitgangspunt voor dit gesprek

a. een oplossing vanuit de bestaande energie infrastructuur, zowel productie als distributie, zal nog jaren duren, ondanks dat de traditionele partijen samen met de nationale overheid – na jarenlang alleen naar elkaar gekeken en elkaar de schuld gegeven te hebben – nu wel aankondigen dat ze begrijpen dat er een groot probleem is en dat ze er wel wat aan willen (gaan) doen, zo’n beetje 10 jaar te laat.

b. deze urgentie gecombineerd met de nieuwe kleinschalige technologie die de traditionele partijen niet hebben zien aankomen (of niet wilden zien, omdat het in het regenteske Nederland natuurlijk ondenkbaar is dat burgers en bedrijven zelf een publiek probleem kunnen aanpakken en oplossen?), maakt zelfproductie en kleinschalige distributie in wijken en dorpen tot een van de weinige oplossingen die op korte termijn wel soelaas bieden.

Die initiatieven zijn er gelukkig ook al volop, zoals de op 19 september georganiseerde Energiesafari, die Public SPACE steunt, laat zien. In deze safari, die loopt van de stad Utrecht naar Vreeswijk, gaat langs enige burger- en bedrijfsleven initiatieven, waaronder ook Zonnepark Meijewetering!

Maatschappelijk ondernemerschap en leiderschap als basis

Veel in het gesprek ging natuurlijk over de bijzondere inspanning van Anton Kiewiet om dit van de grond te krijgen, waarbij hijzelf voortdurend benadrukt dat hier allerlei partijen en bewoners daaraan hebben meegewerkt en hem hebben gesteund. Veel bewoners zagen het belang van duurzame energie en ondertussen ook de mogelijkheid tot reductie van kosten voor de energie aan huis. Ook burgers is enig pragmatisme niet vreemd. Maar ook instanties als gemeenten, de wethouder, de dijkgraaf en het Waterschap deden fors mee. Maar er waren natuurlijk ook vele problemen die hij gaandeweg moest overwinnen. Zoals financiële garanties voor de investeringen in apparatuur, bewakers van de leidingen onder de grond waar dus een leiding bij ging komen, bewoners die klaagden over zaken als overlast en lichtinval en ambtenaren die daarin meegingen of niets wilden voorleggen aan de gemeenteraad zolang er geen openlijke politieke steun voor was, etc. etc. Hij is er meer dan 10 jaar mee bezig geweest, gemiddeld zeker 1 dag in de week. Maar het geloof in het goede doel (duurzame energie) en de kansen dat het ging lukken, hielden hem overeind. Hulde!

De uitzending is o.a. op Springcast te beluisteren als podcast.
Lees hier het bericht over de uitzending op de website van New Business Radio.