MBO wordt maatschappelijk, economisch en politiek volwassen

Hoe staat het met de erkenning en waardering voor het MBO in Nederland? Kan het MBO voldoende inspelen op toekomstige trends? Welke positieve trends en innovaties voltrekken zich nu al?
Gisteren, tijdens de dag van de gemeenteraadsverkiezingen, hadden we een goed interview met Dennis de Vries, wethouder te Utrecht met afgelopen 4 jaar MBO in portefeuille en Johan Spronk, voorzitter CvB van ROC Midden Nederland, in de studio van New Business Radio in Hilversum. U kunt dat vanaf 17:00 uur vandaag beluisteren via New Business Radio en op allerlei internet kanalen, en vanaf morgen als podcast.

Het interview bestond uit 3 inhoudelijke blokken:

1. Hoe staat het met de erkenning en waardering voor het MBO in Nederland? Heeft men (van werkgevers tot ouders van leerlingen die moeten kiezen en van politici tot docenten) voldoende door wat daar aan onderwijs wordt gegeven, hoe noodzakelijk goed geschoolde beroepskrachten zijn? Wordt voldoende onderkend dat de economie, allerlei stelsels zoals de gezondheidszorg en vele transities, zoals rond energie en klimaat, gewoon vast zullen lopen zonder de vaklui van het MBO?
2. Kan het MBO voldoende inspelen op toekomstige trends en dit soort vragen of zit het klem in een te ouderwets en te knellend onderwijssysteem? Wat moet het nieuwe kabinet vooral doen om dat open te breken en meer toekomstgericht te maken?
3. Welke positieve trends en innovaties en dus leiderschap zien we nu al optreden in het hele MBO om daar zelf een antwoord op te geven en studenten modern onderwijs te bieden? Net zoals in de gezondheidszorg (zie ons laatste boek over leiderschap en innovatie in de zorg: Het zal MIJN zorg zijn’, 2023), zit de echte vernieuwing in praktijk bij het maatschappelijk leiderschap op de werkvloer en niet in allerlei papier dat overheden en polders produceren!

Vele inspirerende zaken kwamen langs, uiteraard niet in het minst hoe de stad Utrecht en instellingen als ROC Midden Nederland voorop lopen in waardering voor MBO studenten, in modernisering onderwijsaanbod en in succesvol tackelen van ROC problemen die elders nog steeds zichtbaar zijn. Ik concentreer me hier even op de voornaamste punten voor een nieuw kabinet die langskwamen met name vanwege vraag 2: welk type onderwijsbestel hoort bij een werkelijk toekomstgericht MBO? Je zou kunnen zeggen: doe nu eens boter bij de vis, als je dat MBO zo waardeert en ziet hoe cruciaal het is, luister er dan beter naar in hoe je het onderwijsbestel inricht en beleidsmatig aanstuurt. Daar zit immers van alle onderwijssoorten de beste kennis waar ambachten, vaktechniek en economie naartoe gaan, luister daar dan ook naar!

Drie punten voor de nationale politiek

a. Laat studenten en toekomstige werkgevers zeer serieus meebepalen waar belangrijk en breed genoeg MBO aanbod overeind moet blijven, gezien de toekomstige vraag naar arbeid en vakmensen. In deze disruptieve tijden is het een illusie om te denken dat een of andere staatscommissie de toekomstige arbeidsmarkt kan voorspellen, om te zeggen welk MBO-aanbod over 5 of zelfs 10 jaar ‘nuttig’, ‘noodzakelijk’ en ‘nodig’ is! Vanuit maatschappelijk ondernemerschap geredeneerd zit die kennis uiteraard beter, sneller en gedifferentieerder bij het huidig MBO-aanbod dan in een vage landelijke commissie.

b. Misschien moeten allerlei beleidsmakers en politici landelijk wat beter leren wat beroepsonderwijs in het algemeen is? Omdat het in de titels van HBO en MBO zit, lijken die specifiek gericht op beroepsonderwijs. Bij alle maatregelen om beroepsonderwijs beter te maken en flexibeler in te richten, is het goed om te beseffen dat universiteiten nu voor meer dan 60% van hun opleidingen ook beroepsopleidingen zijn: dokters, advocaten, accountants, notarissen etc. Uiteraard zijn die vakken meer dan andere gebaseerd op kennis van de laatste wetenschappelijke literatuur, maar deze mensen worden geen wetenschappers. Deze opleidingen leiden ook op voor een vak in de praktijk!

c. De moderne economie en allerlei sectoren waar het MBO voor opleidt vergen veel meer een leven lang leren en opleiden dan het ouderwetse idee dat je op jonge leeftijd fulltime gaat studeren en na 3 of 4 jaar eindigt met een papiertje dat je hele werkzame leven meegaat. Op allerlei manieren is er voortdurend behoefte aan bijscholing, ook van volwassen werknemers. In het interview schetste Johan Spronk van ROC MN al goed hoe ze daar op allerlei manieren aan meewerken en op inspelen, maar dat moet ook in het bestel zitten. Daar komt bij dat dit onderwijs alleen bij blijft als je ook intensief hierop samenwerkt met werkgevers. Die scholingsbehoefte is zo groot en zo actueel gericht op wat nu technisch nodig is, dat het onderwijs dat nooit zomaar kan bijhouden, zeker niet binnen het kader van een publieke bekostiging. Het gaat op deze terreinen naar een noodzakelijke publiek/private samenwerking om relevant te blijven, ook voor studenten zelf.

Het gaat om gedrag en cultuur op de werkvloer en in boardrooms

We moeten op veel plaatsen in Nederland voorbij de zogenaamde academisering. Nieuw beleid is niet zomaar alleen nieuw papier. Veel vergaderen leidt niet tot betere uitvoering. Veel papieren plannen leiden niet tot innovaties. Het gaat om gedrag en cultuur en vooral op de werkvloer, in de echte dynamiek in de boardroom en in de fontlinies van de vele transformaties die gaande zijn. Dat is de kracht van het MBO. Maar is zeker ook iets wat allerlei bestuurders en hun interne toezichthouders/commissarissen moeten beseffen; toezicht en advies en bijsturing zitten niet alleen in papier schuiven in boardrooms, maar ook werkelijk op werkbezoek gaan en professionals spreken die het primaire proces doen. We nemen dat dus al mee in ons werk als RvT van ROC MN, maar dat advies zit ook in veel van mijn lezingen voor toezichthouders/commissarissen, o.a. bij Avicenna.

Tenslotte hebben we blijmoedig Dennis de Vries succes gewenst in de verkiezingen en vooral in zijn wens ook voor de volgende periode wethouder te kunnen zijn, liefst met MBO in portefeuille!